Samobadanie piersi, jąder i znamion — ulotki

HEALTHSKAN / Materiały dla pacjentów

Opracowanie materiałów: HEALTHSKAN

Data przygotowania: 10 września 2026 r.

Zestaw ośmiu materiałów edukacyjnych o samobadaniu piersi, jąder i znamion. Wybierz temat, przeczytaj wskazówki w tekście strony lub otwórz osobną ulotkę. Cały zestaw jest dostępny również w PDF.

Pobierz wszystkie materiały w PDF

Wybierz materiał

PDF · 8 stron A5 · 8,16 MB · tekst możliwy do zaznaczenia

01 / Piersi · instrukcja

Instrukcja samobadania piersi

Cztery kroki pomagające poznać prawidłowy wygląd i budowę piersi oraz zauważyć nową zmianę. Materiał opisuje oglądanie piersi, badanie palcami, sprawdzenie pach i powtórzenie badania na leżąco.

Poznaj swój prawidłowy wygląd i budowę piersi, aby łatwiej zauważyć nową zmianę.

Raz w miesiącu

Jeśli miesiączkujesz — najlepiej 3–5 dni po jej zakończeniu. Po menopauzie wybierz jeden stały dzień miesiąca.

Spójrz w lustro
Oceń obie piersi z rękami opuszczonymi, następnie uniesionymi. Zwróć uwagę na asymetrię, kształt, skórę i brodawki.
Zbadaj pierś palcami
Opuszkami 3 środkowych palców wykonuj małe, zachodzące na siebie ruchy. Badaj systematycznie całą pierś.
Nie pomijaj pach
Sprawdź obszar od obojczyka do dolnej granicy piersi i od mostka do pachy. Delikatnie zbadaj także dół pachowy.
Powtórz na leżąco
Podłóż poduszkę pod bark badanej strony i unieś rękę. Ponownie zbadaj całą pierś oraz okolicę brodawki.

Kiedy skonsultować?

Jeśli wyczujesz nowy guzek lub zauważysz zmianę, której wcześniej nie było — skontaktuj się z lekarzem.

Ważne: Samobadanie nie zastępuje USG ani mammografii.

02 / Jądra · instrukcja

Instrukcja samobadania jąder

Krótka instrukcja badania każdego jądra osobno, poznania prawidłowej budowy oraz porównywania wyglądu i konsystencji z poprzednim badaniem.

Badanie trwa kilka minut i pomaga zauważyć zmianę wielkości, kształtu lub konsystencji jądra.

Raz w miesiącu

Najlepiej po ciepłej kąpieli lub prysznicu — skóra moszny jest wtedy rozluźniona.

Najlepszy moment
Stań po ciepłym prysznicu lub kąpieli. Obejrzyj mosznę i zwróć uwagę na obrzęk, zaczerwienienie lub nową asymetrię.
Badaj każde jądro osobno
Ujmij jądro między kciuk a palce obu dłoni i delikatnie przetaczaj je między palcami.
Poznaj prawidłową budowę
Jądro powinno być gładkie i sprężyste. Z tyłu wyczujesz miękką, podłużną strukturę — najądrze.
Porównuj z poprzednim badaniem
Niewielka różnica wielkości lub położenia jąder może być fizjologiczna. Liczy się nowa, utrzymująca się zmiana.

Nie zwlekaj

Twardy guzek, nowe powiększenie jądra, uczucie ciężaru lub nagromadzenie płynu wymagają konsultacji lekarskiej — zwykle z USG.

03 / Piersi · czujność

Niepokojące objawy podczas samobadania piersi

Przegląd nowych lub nietypowych zmian, które warto omówić z lekarzem: od guzka i zmiany kształtu piersi po objawy dotyczące skóry i brodawki.

Większość zmian w piersi nie okazuje się nowotworem, ale każdą nową lub nietypową zmianę warto ocenić.

Nowy guzek: w piersi lub pod pachą
Zmiana kształtu: lub nowa asymetria piersi
Wciągnięcie brodawki: lub zmiana jej położenia
Zmiany skóry: dołeczkowanie, „skórka pomarańczy”
Wydzielina: szczególnie podbarwiona krwią
Zaczerwienienie / ból: utrzymujące się i nowe dla Ciebie

Co zrobić?

Skontaktuj się z lekarzem. Dalszym krokiem może być USG, mammografia lub inna diagnostyka dobrana do wieku i sytuacji klinicznej.

Ważne: Rak piersi może przez długi czas nie dawać objawów. Samobadanie uzupełnia, ale nie zastępuje badań przesiewowych.

04 / Jądra · czujność

Niepokojące objawy podczas samobadania jąder

Materiał porządkuje objawy, takie jak nowy guzek, powiększenie jądra, uczucie ciężaru, obrzęk, ból lub zmiana wyglądu. Przypomina o konsultacji nowej, utrzymującej się zmiany.

Rak jądra często we wczesnym okresie nie boli. Najważniejsze jest zauważenie nowej, utrzymującej się zmiany.

Twardy guzek: często bez bólu
Powiększenie jądra: lub zmiana konsystencji
Uczucie ciężaru: rozpierania lub „ciągnięcia”
Płyn / obrzęk: nowe powiększenie moszny
Ból / dyskomfort: jądra, pachwiny lub podbrzusza
Zmiana wyglądu: np. nowe zaczerwienienie

Co zrobić?

Umów konsultację lekarską. Badanie palpacyjne i USG moszny pomagają odróżnić częste zmiany łagodne od tych wymagających dalszej diagnostyki.

Ważne: Nie każdy guzek oznacza nowotwór. Niepokojącej zmiany nie warto jednak obserwować samodzielnie przez wiele tygodni.

05 / Skóra · instrukcja

Samobadanie znamion barwnikowych

Lista obszarów skóry do obejrzenia oraz wskazówki dotyczące światła, luster i zdjęć porównawczych. Materiał pomaga uporządkować obserwację całej skóry, a nie tylko miejsc wystawionych na słońce.

Regularnie oglądaj całą skórę — nie tylko miejsca wystawione na słońce. Najważniejsze jest wychwycenie zmiany w czasie.

Przygotuj

Dobre światło, duże lustro, małe lusterko lub pomoc drugiej osoby. Zdjęcia porównawcze mogą ułatwić ocenę zmian w czasie.

Twarz i głowa
Czoło, nos, uszy, okolice za uszami, skóra głowy i linia włosów.
Tułów
Szyja, klatka piersiowa, brzuch, boki ciała, plecy i pośladki.
Ręce
Ramiona, przedramiona, dłonie, przestrzenie między palcami i okolice paznokci.
Nogi i stopy
Uda, łydki, tył nóg, podeszwy, pięty, przestrzenie między palcami i paznokcie.

Szukaj „brzydkiego kaczątka”

Zwróć uwagę na zmianę, która wyraźnie różni się od pozostałych znamion. Sprawdź też regułę ABCDE oraz zmianę, która rośnie, swędzi, krwawi lub się strupi.

06 / Skóra · ABCDE

Reguła ABCDE badania znamion barwnikowych

Pięć kryteriów służących do zauważania cech wymagających dokładniejszej oceny: asymetria, brzegi, kolor, średnica i zmiana w czasie. Nie są one domowym testem diagnostycznym.

ABCDE pomaga wychwycić cechy, które mogą wymagać dokładniejszej oceny dermatoskopowej.

A — Asymmetry · asymetria: Jedna połowa znamienia różni się od drugiej kształtem, strukturą lub kolorem.
B — Border · brzegi: Brzegi są nierówne, postrzępione lub niewyraźne.
C — Colour · kolor: Kilka barw w jednej zmianie albo nierównomierny rozkład koloru.
D — Diameter · średnica: Średnica >6 mm zwiększa czujność, ale czerniak może być mniejszy.
E — Evolving · ewolucja: Zmiana rośnie lub zmienia kształt, kolor, powierzchnię albo zaczyna dawać objawy.

Ważne

Nie każdy czerniak spełnia wszystkie kryteria ABCDE. Nietypowe znamię nie zawsze jest nowotworem — o rozpoznaniu nie decyduje sam wygląd.

07 / Skóra · porównanie

Brodawka łojotokowa a włókniak miękki

Porównanie orientacyjnych cech dwóch zwykle łagodnych zmian skórnych. Materiał wskazuje różnice wyglądu i typowe lokalizacje, ale nie zastępuje oceny niepewnej lub zmieniającej się zmiany.

Obie zmiany są zwykle łagodne, ale mogą wyglądać podobnie. Poniższe cechy służą wyłącznie orientacji.

Brodawka łojotokowa

Często wygląda jak „przyklejona” do skóry.
Powierzchnia może być woskowa, szorstka lub brodawkowata.
Barwa od cielistej i żółtawej po brązową lub niemal czarną.
Częsta na tułowiu, głowie i szyi.
Zwykle ma wyraźną granicę.

Włókniak miękki

Zwykle miękki i gładki w dotyku.
Często zwisa na wąskiej szypule.
Najczęściej cielisty, różowy lub lekko brązowy.
Częsty na szyi, pod pachami, pod piersiami i w pachwinach.
Może drażnić się od ubrania lub biżuterii.

Kiedy skonsultować?

Gdy zmiana szybko rośnie, ciemnieje, krwawi, swędzi, boli, ma nietypowy wygląd albo po prostu nie masz pewności, czym jest.

08 / Skóra · czujność

Znamię łagodne a zmiana podejrzana

Zestawienie cech częściej spotykanych w znamionach łagodnych oraz cech wymagających oceny. Wyjaśnia, dlaczego porównanie ze zdjęciem nie pozwala na pewne rozpoznanie.

Nie istnieje domowy test, który pewnie odróżnia znamię łagodne od czerniaka. Można jednak wychwycić cechy ostrzegawcze.

Częściej łagodne

Symetryczne lub regularne.
Gładkie, równe brzegi.
Jeden kolor lub regularny układ 1–2 odcieni.
Podobne do innych znamion na Twojej skórze.
Stabilne w czasie.

Wymaga oceny

Asymetria i nieregularny kształt.
Postrzępione lub niewyraźne granice.
Kilka nierówno rozmieszczonych kolorów.
„Brzydkie kaczątko” — wyraźnie inne od pozostałych.
Wzrost lub zmiana; krwawienie, strupienie, świąd.

Reguła bezpieczeństwa

Jeśli coś się zmienia albo wygląda inaczej niż zwykle — nie próbuj rozstrzygać tego na podstawie zdjęć z internetu. Zmiana budząca wątpliwość powinna być oceniona dermatoskopowo.

Wszystkie materiały w jednym PDF

Osiem osobnych stron A5, w kolejności 01–08.